„Co biorą nasze dzieci?”, czyli wybrane wyniki badania ESPAD 2024
Na stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom pojawił się raport z badania ESPAD. Czym ono jest? To prowadzone już od 30 lat badanie, będącym jednym z najważniejszych narzędzi monitorowania powszechności używania substancji psychoaktywnych przez młodzież. To między innymi dzięki temu badaniu widzimy jak zmieniają się poziomy zainteresowania poszczególnymi substancjami. Jakie zmiany dostrzeżono tym razem? Po jakie środki najczęściej sięgają nastolatki? Czy gdyńskie instytucje mają na to odpowiedź?
Papierosy i wyroby nikotynowe
Wyniki ESPAD 2024 wykazują spadek zainteresowania paleniem. Autorzy badania podają, że 38,6% nastolatków w wieku 15-16 lat przynajmniej raz paliło. Wynik jest jednak wyższy w przypadku nastolatków 17-18 lat – w tej grupie wynosi on 56,1%. Jest to z jednej strony lepszy wynik, niż w poprzedniej edycji badania, gdzie wyniki wynosiły odpowiednio 49,9% oraz 65,5%, ale… no właśnie: jest tu też pewne „ale”.
Na popularności zyskało korzystanie z tak zwanych e-papierosów. W 2024 w grupie 15-16 latków kiedykolwiek w życiu paliło aż 56,7% (37,2% w ciągu 30 dni przed badaniem) oraz 69,5% nastolatków w wieku 17-18 lat (50,9% w ciągu 30 dni przed badaniem). W obu grupach widać wzrost zainteresowania e-papierosami względem wyników z 2019 roku: w przypadku młodszej grupy o 0,4 pkt. %, a w przypadku starszych o aż 4,7 pkt. %. Świadczy to o wzroście zainteresowania tą formą używania substancji w obu wspomianych grupach wiekowych.
Pokrywa się to z naszymi ostatnimi obserwacjami, opisanymi w tekście Agaty Szpuły – „Czy robić dym z nikotyny?”. Temat palenia oraz nowych form korzystania z nikotyny (np. e-papierosy oraz woreczki nikotynowe) wymaga aktywnego działania i informowania o tym problemie zarówno specjalistów, jak i rodziców nastolatków.
Picie napojów alkoholowych
W przypadku picia napojów alkoholowych, najnowsze badanie wykazało, że kiedykolwiek w życiu piło 72,9% nastolatków w grupie 15-16 lat oraz 91,3% nastolatków w grupie 17-18 lat. Dla porównania, w roku 2019 wyniki te wynosiły odpowiednio 80% oraz 92,8%, widać więc spadek w obu grupach. Wskaźniki te wciąż są jednak wysokie i wymagają prowadzenia dalszych działań. To jednak wskazuje na kwestię bardzo dużej dostępności alkoholu, stąd pojawia się coraz więcej dyskusji dotyczących ograniczeń w jego sprzedaży – za przykład można podać marcowy artykuł na portalu Trójmiasto.pl, skupiający się na nocnym zakazie sprzedaży alkoholu.
Inne substancje psychoaktywne
W tej części autorzy badania wskazują na używanie różnych innych substancji psychoaktywnych. Warto przyjrzeć się jak rozkładają się wzrost i spadek zainteresowania poszczególnymi substancjami.
Spadek zainteresowania substancjami (porównanie 2019 a 2024) w grupie nastolatków 15-16 lat:
- marihuana i haszysz (↓4,5 pkt.%)
- substancje wziewne (↓1,9 pkt.%)
- Alkohol razem z marihuaną (↓3,0 pkt.%)
Wzrost zainteresowania substancjami (porównanie 2019 a 2024) w grupie nastolatków 15-16 lat:
- leki uspokajające i nasenne bez przepisu lekarza (↑2,8 pkt.%)
- leki przeciwbólowe w celu odurzania się (↑3,3 pkt.%)
- metamfetamina (↑0,9 pkt.%)
- LSD / halucynogeny (↑0,8 pkt.%)
- crack (↑1,3 pkt.%)
- kokaina (↑0,8 pkt.%)
- relevin (↑0,4 pkt.%)
- ecstasy (↑0,5 pkt.%)
- grzyby halucynogenne (↑1,3 pkt.%)
- GHB (↑0,4 pkt.%)
- Narkotyki wstrzykiwane za pomocą igły i strzykawki (↑1,3 pkt.%)
- Alkohol razem z tabletkami (↑2,2 pkt.%)
- Sterydy anaboliczne (↑1,6 pkt.%)
Brak zmiany zainteresowania (porównanie 2019 a 2024) w grupie nastolatków 15-16 lat:
- Amfetamina (utrzymuje się na poziomie 4,2%)
W przypadku tego fragmentu badania intencjonalnie skupiliśmy się na młodszych odbiorcach. Widać tutaj zmniejszenie zainteresowania marihuaną, haszyszem, substancjami wziewnymi i jednoczesnym korzystaniu z alkoholu i marihuany, jednakże (poza amfetaminą, gdzie nie odnotowano zmiany w zainteresowaniu tą substancją) pojawił się wzrost zainteresowania względem wszystkich pozostałych substancji. Największy wzrost orientuje się wokół przyjmowania leków, szczególnie przeciwbólowych, przyjmowanych w celu odurzania się (wzrost o 3,3 pkt.%), nasennych i uspokajających bez przepisu lekarza (wzrost o 2,8 pkt.%) oraz w jednoczesnym przyjmowaniu alkoholu i tabletek (wzrost o 2,2 pkt.%).
Co dalej?
Wyniki badań ESPAD 2024 jednoznacznie wskazują jak potrzebne są działania profilaktyczne skierowane do dzieci i rodzin – programy dla nastolatków używających substancji psychoaktywnych (np. Fred Goes Net), programy zwiększające umiejętności wychowawcze (np. Szkoła dla Rodziców i Wychowawców) oraz programy skierowane do najmłodszych, w celu wdrożenia profilaktyki uzależnień i zachowań ryzykownych jeszcze przed pojawieniem się poszczególnych zachowań i problemów.
Warto zauważyć, że Miasto Gdynia posiada szeroką ofertę wsparcia, oferowaną przez różne instytucje, takie jak Ośrodek Profilaktyki i Terapii Uzależnień, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Zespół Placówek Specjalistycznych, Gdyńskie Centrum Zdrowia oraz wiele innych. Jeśli więc obawiacie się o swoich bliskich, pamiętajcie, że możecie uzyskać bezpłatne wsparcie. Zapraszamy do sprawdzania oferty na stronach poszczególnych instytucji oraz na:
Jednocześnie zapraszamy za zapoznania się z pełnym raportem Instytutu Psychiatrii I Neurologii i Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom:
