Co poradzić z tą nikotyną, czyli kilka słów o wsparciu dla Ciebie i Twojego dziecka

Dział Profilaktyki OPiTU od kilku lat prowadzi program „Poradzimy”, który z założenia ma być wsparciem dla rodzin, w których zaistniał problem eksperymentowania młodzieży z substancjami psychoaktywnymi. Wśród zgłaszanych problemów najczęściej pojawia się alkohol, marihuana, a coraz rzadziej mefedron. Wbrew temu, co można zaobserwować w naszej codzienności, przestrzeniach publicznych, najrzadziej kontaktują się z nami rodzice, którzy niepokoją się używaniem przez ich dzieci papierosów, e-papierosów, saszetek nikotynowych i innych produktów mający w składzie tę właśnie substancję.

Tymczasem problem nikotynizmu wśród polskiej młodzieży jest duży – badania pokazują, że niemal 75% osiemnastolatków przynajmniej raz przyjęło nikotynę, a jednak przeważająca większość na konsultacje trafia już po istotnych eksperymentach z substancjami takimi jak np. amfetamina, marihuana czy mefedron. Natomiast należy pamiętać, że to nikotyna jest substancją, która w badaniach jawi się jako inicjująca dalsze doświadczenia z innymi środkami psychoaktywnymi.  

Coraz częściej zdarza się, że nastolatkowie deklarują niechęć do alkoholu i widząc społeczne skutki bycia „na procentach” unikają trunków. Tytoniowe wyroby kojarzą się im z odległą wizją potencjalnego raka płuc. „Narkotyki twarde” kojarzą się z wykluczeniem społecznym.  Wobec takich przekonań społecznych trudno jest dostrzec poważne zagrożenia zdrowotne w szeroko dostępnych i barwnych e-papierosach. Sprawy nie ułatwia promowanie tych produktów przez przemysł nikotynowy jako „zdrowsza alternatywa dla tradycyjnych papierosów”.  Trudno jednak mówić o „alternatywie” w kontekście młodzieży, która wcześniej w ogóle nie paliła papierosów i jest to dla nich pierwszy kontakt z tą substancją.

Ze zgłoszeń do programu „Poradzimy” w 2025 roku wynika, że interwencje podejmowane są najczęściej w sytuacjach, w których młodzież doświadcza konsekwencji prawnych, społecznych (często w relacji z dorosłymi), a rzadziej zdrowotnych. Młodzi ludzie kierowani są najczęściej przez nauczycieli lub kuratorów, a powodem są powtarzające się incydenty palenia w szkole lub podtrucie się zawartością liquidu do e-papierosa. 

W przypadku, gdy młode osoby nałogowo palą, ale nie powoduje to kłopotów finansowych, szkolnych czy nadzoru kuratora, rodzice rzadziej angażują się w rozwiązanie tego problemu – czasami nawet nie myślą o używaniu nikotyny jako o czymś wartym większej uwagi. Podjęcie działań utrudnia fakt, że po zapaleniu czy vapowaniu nie występują zachowania wskazujące na zatrucie czy odurzenie. Rodzice zastanawiają się, czy warto interweniować i wchodzić w potencjalny konflikt z dzieckiem z tego powodu.  Warto więc postawić sobie pytanie: czy zapobieganie potencjalnym przyszłym konsekwencjom zażywania nikotyny jest przez nas traktowane z należytą powagą? Szacuje się, że rocznie z powodu palenia na świecie umiera przedwcześnie 5 mln ludzi i liczba ta stale rośnie.

Wiemy, że rodzice chcą dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne swoich dzieci. Profilaktyka nie zakłada wyłącznie reagowania na sytuacje kryzysowe czy widoczne konsekwencje zachowań ryzykownych. Wczesne dostrzeganie sygnałów ostrzegawczych, podejmowanie rozmów, stawianie jasnych granic oraz sięganie po wsparcie specjalistyczne, zanim dojdzie do utrwalenia nawyków lub rozwoju uzależnienia jest kluczowe w kontekście dbania o zdrowie naszych dzieci.  Bagatelizowanie nikotyny jako „mniejszego zła” przenosi ciężar odpowiedzialności na niedojrzałego jeszcze nastolatka, który nie posiada ani pełnej wiedzy o skutkach zdrowotnych, ani wystarczających kompetencji do samodzielnego dbania o swoje bezpieczeństwo. Dbanie o zdrowie nastolatków oznacza więc nie tylko ochronę przed zagrożeniami tu i teraz, lecz także świadome zapobieganie długofalowym konsekwencjom, które mogą rzutować na ich dalsze życie.

Jeśli szukasz pomocy dla nastolatków zażywających nikotynę, zgłoś się do tych miejsc:

• Dział Profilaktyki OPiTU – do 15 r.ż. – Al. Zwycięstwa 96/98 wejście IB lok.25, Gdynia; tel. 518 014 959
• Poradnia Leczenia Uzależnień – od 15 r.ż.  – ul. Chrzanowskiego 3/5, Gdynia;  tel. 58 620  88 88
• Poradnia Antynikotynowa UCK –  od 16 r.ż. – Ul. M. Smoluchowskiego 17 (gabinet 11), Gdańsk; tel. 58 727 05 05
• Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym – działa w pn-pt 09.00-21.00, sb 09.00-15.00; Tel. 801 108 108