Nastolatkowie coraz częściej sięgają po leki uspokajające i środki bez recepty

Specjaliści coraz częściej zwracają uwagę, że znaczna część nastolatków sięga po leki uspokajające, nasenne oraz różnego rodzaju preparaty dostępne bez recepty. Powody są różne – stres szkolny, presja społeczna, problemy emocjonalne czy trudności ze snem. Coraz częściej młodzi ludzie próbują w ten sposób poradzić sobie z napięciem i nadmiarem bodźców w ich codziennym życiu.

Badanie używania substancji psychoaktywnych wśród uczniów szkół ponadpodstawowych oraz młodych dorosłych w wieku 18-24 lat w Gdyni przeprowadzone w 2023 (M. Brosz 2023) wskazuje, że po leki dostępne bez recepty w celu odurzenia, poprawy samopoczucia lub zwiększenia aktywności w ciągu 12 miesięcy przed badaniem przyjmowało 9,5% badanych. Wśród osób stosujących takie leki najczęściej deklarowano używanie ich 1–5 razy w roku (31,6%), raz w miesiącu (26,3%) oraz 3–4 razy w tygodniu (15,8%).

Nastolatkowie przyznają, że sięgają po leki mające pomóc im się uspokoić, zasnąć lub poradzić sobie z napięciem. Jeszcze kilka lat temu takie przypadki należały do rzadkości. Dziś specjaliści mówią o wyraźnym wzroście liczby młodych osób poszukujących szybkiego sposobu na poradzenie sobie ze stresem. O wzroście używania leków przez różne grupy nastolatków (np. dorastające dziewczęta) informują między innymi materiały udostępnione przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (A. Pisarska 2025)

Kontekstów problemu jest wiele. Młodzi ludzie mierzą się z presją szkolną, oczekiwaniami społecznymi, przeciążeniem informacjami oraz trudnościami w relacjach – także tych rodzinnych (K. Wołk 2025). Ma to konsekwencje dla ich funkcjonowania. W efekcie coraz częściej doświadczają lęku, bezsenności czy przewlekłego napięcia. Niektórzy zaczynają traktować leki jako prostą metodę na regulację emocji.

Nadużywanie leków dostępnych bez recepty jest jednym z problemów podejmowanych w profilaktyce uzależnień. Choć leki te są legalnie dostępne w aptekach, a część także w sklepach czy na stacjach benzynowych, ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Kluczowe znaczenie mają zdrowy sen, aktywność fizyczna, higiena cyfrowa oraz rozmowa o trudnościach, z którymi mierzą się młodzi ludzie.

O czym warto rozmawiać z podopiecznymi w kontekście leków:

Jeśli jesteś rodzicem, opiekunem lub specjalistą pracującym z dziećmi, pamiętaj, że o lekach warto rozmawiać. Nawet jeśli dziecko jest w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Warto, aby:

• już od najmłodszych lat rozmawiać o tym, że nad przyjmowaniem leków powinna czuwać osoba dorosła – dzieci nie powinny same przyjmować leków;
• jeśli ktoś nie czuje się dobrze, należy o tym informować bliskich i wspólnie zastanowić się jak zachować się w danej sytuacji – leki to nie jedyna opcja;
• leki mogą pomóc, ale jedynie jeśli są prawidłowo przyjmowane – niewłaściwe korzystanie z leków jest niebezpieczne i może grozić utratą zdrowia, a w przypadku niektórych leków, np. uzależnieniem;
• modelujmy jak prawidłowo korzystać z leków – jeśli sami nie przestrzegamy zasad ostrożności, jest szansa, że podobne zachowania pojawią się (lub zostaną wzmocnione) u dzieci.
• Przechowywać leki poza zasięgiem dzieci.

Nie chodzi o to, by całkowicie rezygnować z leków, ale by uczyć odpowiedzialnego korzystania z nich. Jednocześnie warto budować przekonanie, że o swoim złym samopoczuciu lub pojawiających się dolegliwościach należy rozmawiać. To wszystko pozwoli podjąć decyzję o najlepszym sposobie poradzenia sobie z problemem.